Popularyzacja wiedzy i nauki oraz promocja techniki ma w naszym kraju długą historię, zarówno w ujęciu instytucjonalnym, jak i indywidualnych promotorów.
Nasi nieco starsi czytelnicy, z całą pewnością pamiętają programy Adama Słodowego, audycję „Sonda” czy fantastyczny program „Laboratorium” prof. Wiktora Niedzickiego. W ostatnich dwóch dekadach powstało również bardzo wiele miejsc, których zadaniem jest promocja nauki, przekazywanie wiedzy w atrakcyjny sposób czy gromadzenie zbiorów związanych z techniką i wieloma różnymi dziedzinami wiedzy.
Zgodnie z tym trendem, 15 grudnia 2017 roku formalnie, jako instytucja kultury województwa małopolskiego powstało Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon. To innowacyjna instytucja kultury, której celem jest edukacja poprzez zabawę i angażowanie w samodzielne lub zespołowe eksperymenty naukowe, projekty badawcze i społeczne.
Jedną z przestrzeni, znajdujących się w obiekcie, jest unikalna w skali kraju „Strefa Emocji” – pierwsza w Polsce immersyjna przestrzeń projekcyjna 360°. Zaprojektowaniem systemu projekcyjnego, będącego jej sercem, jego instalacją, kalibracją oraz uruchomieniem zajęła się krakowska firma WISE, która dla potrzeb tego projektu zainstalowała m.in. 15 nowoczesnych projektorów laserowych firmy Epson.
Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon powstało, aby rozbudzać zamiłowanie do nauki, pomagać zrozumieć świat, budować postawę kreatywności, otwartości i nawyku samodzielnego myślenia. To bardzo atrakcyjne miejsce nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale także dla dorosłych.
To, co przede wszystkim wyróżnia centrum na tle innych tego typu przestrzeni, muzeów techniki czy ośrodków edukacji i nauki, to jego misja „edukacja przez zabawę”, realizowana przede wszystkim za sprawą współpracy z przedstawicielami różnych dziedzin nauki, sztuki, edukacji, przedsiębiorczości i działalności społecznej, a także przez podkreślanie regionalnej tożsamości i wyjątkowego potencjału Małopolski, w której ten obiekt się znajduje.
Budowa nowoczesnej siedziby instytucji rozpoczęła się w 2021 roku i już w trakcie jej powstawania, realizowanych było wiele ciekawych działań edukacyjnych i społecznych. Między innymi projektowane były interaktywne eksponaty, odbywały się warsztaty z mieszkańcami, stworzona została mobilna wystawa naukowa odwiedzająca miasta Małopolski. Dodatkowo, wokół przyszłego centrum, podjęto szereg działań ekologicznych, takich jak nasadzanie drzew. Oficjalne, uroczyste otwarcie obiektu nastąpiło w czerwcu 2024 roku. Powstały budynek ma blisko 14 tys. m2 powierzchni użytkowej, większość otaczającego go obszaru stanowią tereny zielone, a wśród wielu ciekawostek wyróżnia się jeden z pierwszych w Krakowie ogólnodostępnych ogrodów spacerowych na dachu. To, co najlepsze i najważniejsze dla prowadzonej przez instytucję działalności jest zlokalizowane – rzecz jasna – w jego wnętrzach.
Wystawa stała to wyjątkowa przestrzeń stworzona, aby odkrywać, eksperymentować i doświadczać. To ponad 100 interaktywnych stanowisk, rozlokowanych na ponad 2,2 tys. m2, przygotowanych dla dzieci powyżej 10. roku życia, których zwiedzenie zajmuje około dwóch godzin. Co ciekawe, nie ma tutaj sztywnej ścieżki prowadzącej przez wystawę – od jednego tematu do drugiego. Trasy zwiedzania można dopasować według własnych upodobań, poziomu wiedzy, nastroju czy osobistych zainteresowań.
Całość została podzielona na pięć stref opowiadających o budowie ludzkiego organizmu, funkcjonowaniu w społeczeństwie, odkrywaniu świata, przyrody i technologii oraz kreatywności.
Integrator, firma WISE z Krakowa, postawiła na system złożony z 15 projektorów Epson EB-PU1008B, o mocy 8500 lumenów każdy.
Niezwykle ciekawą przestrzenią jest strefa laboratoriów i pracowni edukacyjnych. To przestrzenie, w których w specjalnie przygotowanych warunkach, na doskonale wyposażonych w specjalistyczne narzędzia stanowiskach, można realizować eksperymenty naukowe i techniczne pod okiem doświadczonych edukatorów. Cogiteon oferuje różnego rodzaju zajęcia tematyczne, w trakcie których można zarówno rozwijać dotychczasowe pasje, jak i zdobywać zupełnie nowe umiejętności. Do dyspozycji odwiedzających są tu: Laboratorium Smaków, Laboratorium Przyrody, Laboratorium Reakcji, Laboratorium Cząstek, Pracownia Innowacji i Pracownia Techniki. Ponadto, w obiekcie działa Akademia Dzieci z wystawą sensoryczną oraz salą warsztatową; odbywają się spektakle w naukowej oprawie oraz toczą się gry edukacyjne. Jest naprawdę mnóstwo powodów, aby dzieci i młodzież odwiedzały to miejsce zarówno z klasą, jak i indywidualnie, i jesteśmy przekonani, że nawet młodzi ludzie najbardziej „przyklejeni” do ekranów telefonów, zobaczą tutaj coś, co ich zainteresuje!
Oprócz codziennej działalności naukowej, Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon, to również fantastyczna przestrzeń dla potrzeb organizacji wydarzeń biznesowych, kulturalnych, bankietów firmowych oraz konferencji. Dzięki wyjątkowej architekturze, wielu interesującym przestrzeniom oraz wystrojowi łączącemu laboratoryjny charakter z interaktywnymi eksponatami, jest to przestrzeń, która pozwala wyjść poza utarte schematy tego typu wydarzeń.
Na etapie uruchomienia instalacji, ekipa korzystała z kilku różnych narzędzi konfiguracyjnych i różnych programów.
Jesienią 2024 roku pojawił się kolejny powód, aby odwiedzić Cogiteon. Znajduje się tuż przy wejściu na wystawę stałą i jest dostępna w ramach jej zwiedzania. Sama przestrzeń ma kształt walca, została osadzona na osobnym fundamencie i starannie wygłuszona. Dzięki otaczającemu widza ekranie i wyświetlanej w formacie 360° projekcji, w zależności od prezentowanych treści może być to środowisko, w którym można przenosić się w bezkresny kosmos, zapoznać z najnowocześniejszymi technologiami, przyglądąć się z bliska zabytkom, zanurzyć w historii, wyciszyć lub wręcz przeciwnie, wziąć udział w energetycznym, futurystycznym pokazie.
Głównym wyzwaniem, z jakim musieli się zmierzyć twórcy rozwiązań technologicznych w „Strefie Emocji”, było stworzenie spójnego ekosystemu, w którym wdrożone, rozbudowane systemy dźwiękowe oraz urządzenia do wyświetlania obrazu będą bezproblemowo i skutecznie współdziałały, zapewniając odwiedzającym gościom, wciągające i angażujące, immersyjne doświadczenia audiowizualne.
Firma WISE, odpowiadała za całościową integrację technologii w tej przestrzeni – od stworzenia koncepcji całego systemu, przez zaprojektowanie rozwiązań, dobór sprzętu, po pełną realizację instalacji, konfigurację wszystkich urządzeń, uruchomienie i kalibrację systemów.
Na zakrzywionym ekranie, znajdującym się w „Strefie Emocji”, nawet okna programu, z którego odtwarzany jest cały pokaz, wyglądają niezwykle efektownie!
Piętnaście projektorów laserowych od Epson
Integrator postawił na system złożony z 15 projektorów Epson EB-PU1008B, o mocy 8500 lumenów każdy. Zostały one zainstalowane w układzie portretowym, na zaprojektowanej przez WISE, dla potrzeb tego projektu, konstrukcji. Ponieważ projektory zostały zamontowane na okręgu o stosunkowo niedużym promieniu, ich instalacja w pionie dała możliwość lepszego pokrycia całego, otaczającego widza ekranu, z możliwością bliższego podejścia do wyświetlanego obrazu, bez zasłaniania projekcji i ograniczając konieczność korzystania z korekcji trapezowej.
Chociaż każdy z projektorów ma wysoką moc 8500 lumenów, ponieważ pracują one w całkowitym zaciemnieniu, została ona ograniczona do ok. 60% wydajności, co przekłada się nie tylko na większą żywotność, ale także maksymalnie ogranicza poziom generowanego hałasu.
Jak powiedział nam Jakub Ziółkowski, specjalista ds. treści multimedialnych w Cogiteonie: „Do największych zalet projektorów Epson, zainstalowanych w «Strefie Emocji» można zaliczyć wysoką jakość generowanego obrazu, dobry kontrast, bardzo fajną funkcję automatycznego shuttera, który uruchamia się poniżej pewnego poziomu jasności, dzięki czemu bez konieczności zapisywania dodatkowych stref w playliście możemy mieć pełny blackout, co podnosi walory wizualne całego pokazu. Bardzo dobrze działa również przeglądarkowe narzędzie o nazwie Epson Projector Management Connected, które zapewnia kontrolę wielu różnych parametrów i umożliwia zapisywanie ustawień dla wszystkich projektorów naraz”.
Wraz z partnerami Małopolskiego Centrum Nauki Cogiteon, z myślą o „Strefie Emocji”, przygotowanych zostało kilka różnych prezentacji, w tym stworzony we współpracy z Pagode Studio pokaz „The Birth of AI”, który został częściowo wygenerowany przez sztuczną inteligencję, co dodatkowo wzmacnia temat samej projekcji czy pokaz poświęcony arrasom wawelskim, przygotowany we współpracy z Małopolskim Instytutem Kultury, umożliwiający gościom strefy zapoznanie się z detalami tych wyjątkowych dzieł z precyzją, jaka w tradycyjnym odbiorze muzealnym nie jest możliwa.
Do współpracy z projektorami EB-PU1008B w krakowskiej „Strefie Emocji” zostały wybrane obiektywy ELPLU04. Pozwoliły one na doskonałe dopasowanie rzutowanego obrazu do kształtu i wymiarów ekranu. Na etapie kalibracji całego systemu, kluczowe okazały się takie funkcje projektorów, jak: edge blending umożliwiający płynne łączenie krawędzi obrazu, wraz z oprogramowaniem Epson Projector Configuration Tool, które dało możliwość ustawienia wszystkich projektorów w wirtualnej przestrzeni i tym samym przyspieszenie i ułatwienie całego procesu łączenia poszczególnych części obrazu. Doskonale sprawdziła się również rozbudowana korekcja geometrii, która dała możliwość dopasowania projekcji do zakrzywionej powierzchni, pixel alignment umożliwiający precyzyjną synchronizację obrazu z wielu źródeł, a także lens shift, zapewniający prezentację obrazu od ekranu do podłogi, z projektorów zainstalowanych, bezpośrednio pod sufitem.
Rolę ekranu pełni tutaj zestaw płyt montowanych na drewnianej konstrukcji, które dzięki matowemu wykończeniu są znakomitym nośnikiem dla wyświetlanego obrazu, a równocześnie dzięki odpowiedniej miękkości i chłonności, wpływają korzystnie na akustykę sali, która ze względu na swoją wielkość i soczewkujący dźwięk kształt ścian jest tutaj dosyć wymagająca.
Mówi o tym Jarosław Pierzchała, kierownik komórki programu edukacji: „Cała instalacja pracuje codziennie i materiały wyświetlane przy pomocy systemu projekcyjnego są odtwarzane w «Strefie Emocji» co godzinę. Dlatego tak ważne jest dla nas to, że projektory bazują na laserowych źródłach światła, co zapewnia im dużą żywotność i bezawaryjną pracę przez długi czas”.
Na etapie kalibracji całego systemu, kluczowe okazały się takie funkcje projektorów, jak: edge blending umożliwiający płynne łączenie krawędzi obrazu wraz z oprogramowaniem Epson Projector Configuration Tool, które dało możliwość ustawienia wszystkich projektorów w wirtualnej przestrzeni i tym samym przyspieszenie, i ułatwienie całego procesu łączenia poszczególnych części obrazu. Doskonale sprawdziła się również rozbudowana korekcja geometrii, która dała możliwość dopasowania projekcji do zakrzywionej powierzchni, pixel alignment umożliwiający precyzyjną synchronizację obrazu z wielu źródeł, a także lens shift, zapewniający prezentację obrazu od ekranu do podłogi, z projektorów zainstalowanych bezpośrednio pod sufitem.
Potężny system odtwarzający
Wyświetlany przy pomocy tego zestawu projektorów obraz ma imponującą rozdzielczość 16200 x 1920 pikseli, co zapewnia doskonałą szczegółowość i wysoką jakość prezentowanego na cylindrze materiału. Właśnie ze względu na dużą rozdzielczość wyświetlanych materiałów, a co za tym idzie również pokaźną wielkość plików, rolę media serwera pełni tutaj, skonfigurowany specjalnie dla potrzeb tej instalacji, potężny komputer wyposażony m.in. w dwie karty graficzne NVIDIA Quadro RTX A6000, duże zasoby pamięci RAM i szybki procesor. Ciekawostką może być fakt, że popularne w wielu instalacjach i wykorzystywane chętnie w trakcie różnych projektów oprogramowanie Resolume, właśnie ze względu na rozmiary projekcji okazało się rozwiązaniem niewystarczającym. Program pozwalał tylko na odtwarzanie materiału w klatkażu nie większym niż 25 klatek na sekundę. Z tego względu, ostatecznie zdecydowano się na wykorzystanie narzędzia o nazwie MadMapper. Oprócz możliwości odtwarzania wielu różnych materiałów, w tym bardzo dużych plików w wysokiej rozdzielczości, jego niewątpliwą zaletą jest również możliwość wspólnego sterowania wraz z multimediami, oświetleniem czy maszynami do dymu, o które również może zostać rozszerzony cały pokaz.
Chociaż każdy z projektorów ma wysoką moc 8500 lumenów, ponieważ pracują one w całkowitym zaciemnieniu, została ona ograniczona do ok. 60% wydajności, co przekłada się nie tylko na większą żywotność, ale także maksymalnie ogranicza poziom generowanego hałasu.
Sygnał z media serwera jest podawany przy pomocy czterech światłowodowych połączeń Display Port. Dzięki temu, że wszystkie wyjścia są połączone w ramach systemu przy pomocy narzędzia NVIDIA Mosaic, widzi on je jako jeden duży pulpit.
Dodatkowo, zastosowane zostały kontrolery Datapath Fx4, które dzielą każdy z czterech sygnałów 4K przesyłanych przy pomocy światłowodów, na cztery projektory, do których jest on już podawany przy pomocy połączeń HDMI.
Wraz z partnerami Małopolskiego Centrum Nauki Cogiteon, z myślą o „Strefie Emocji”, przygotowanych zostało kilka różnych prezentacji, w tym stworzony we współpracy z Pagode Studio pokaz „The Birth of AI”, który został częściowo wygenerowany przez sztuczną inteligencję, co dodatkowo wzmacnia temat samej projekcji czy pokaz poświęcony arrasom wawelskim, przygotowany we współpracy z Małopolskim Instytutem Kultury, umożliwiający gościom strefy zapoznanie się z detalami tych wyjątkowych dzieł z precyzją, jaka w tradycyjnym odbiorze muzealnym nie jest możliwa.
Prezentowanym na otaczającym widza ekranie arrasom, towarzyszy narracja o tej niezwykłej formie sztuki i zwracająca uwagę odbiorców na szczegóły tych prac.
W systemie nie mogło zabraknąć również sprawdzonych przełączników sieciowych NETGEAR z serii AV Line.
Na co dzień materiały są wyświetlane w „Strefie Emocji” w oparciu o przygotowany harmonogram i kontent uruchamia się automatycznie o zadanych godzinach. Gdy animator, będący również przewodnikiem po wystawie, zbierze grupę 20–25 osób, zasiadają oni w „Strefie Emocji” i rozpoczyna się pokaz. W sytuacjach, kiedy Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon odwiedzi większa grupa zorganizowana, nie ma również żadnego problemu, aby ręcznie uruchomić dodatkowy pokaz. Obsługa może tego dokonać zarówno z reżyserki, jak i z poziomu telefonu.
Warto zwrócić uwagę, że nie jest to tylko przestrzeń, w której odtwarzane są przygotowane wcześniej materiały, ale także miejsce które żyje. Prezentowane są tutaj prace biorące udział w konkursach, a we współpracy z różnymi podmiotami, takimi jak krakowska: Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna czy Akademia Górniczo-Hutnicza. Oprócz tego w tej przestrzeni powstają zupełnie nowe dzieła. Takim przykładem jest chociażby pokaz mający miejsce w ramach Biennale AI w marcu 2026 roku, w trakcie którego prezentowane były wizualizacje sterowane danymi (data-driven), którym towarzyszyła generatywna muzyka.
Aby w „Strefie Emocji” nie tylko można było odtwarzać materiały, ale także tworzyć je live czy wykorzystywać możliwości generatywnego tworzenia treści, przestrzeń została wyposażona w stereoskopowe kamery Luxonis OAK-D, które dzięki możliwości widzenia głębi stereo i wbudowanym modelom AI rozpoznającym ułożenie sylwetki czy położenie przebywających w sali osób, pozwalają na implementację interakcji do wyświetlanych materiałów. System ten był wykorzystywany m.in. w trakcie unikalnego pokazu multimedialnego, zorganizowanego w ramach projektu „Kultura na 6”, umożliwiającego wejście uczestnikom w świat dźwięków i nie tylko ich usłyszenie, ale także współtworzenie na żywo.
Do współpracy z projektorami EB-PU1008B w krakowskiej „Strefie Emocji”, zostały wybrane obiektywy ELPLU04. Pozwoliły one na doskonałe dopasowanie rzutowanego obrazu do kształtu i wymiarów ekranu.
Wielokanałowy dźwięk
Wyświetlanemu przy pomocy wdrożonego do tej przestrzeni systemu projektorów obrazowi, towarzyszy oczywiście również immersyjny, wielokanałowy dźwięk. Jest on odtwarzany przy pomocy rozbudowanego, systemu audio w formacie 7.2 zrealizowanego w oparciu o urządzenia marki NEXO. Ciekawostką może być fakt, że jeden z subwooferów, wchodzących w skład systemu, został zainstalowany w pustej przestrzeni pod podłogą, co dodatkowo wzmacnia transmisję niskich częstotliwości, a drugi w centralnym punkcie okręgu, na którym wiszą projektory. Poza projekcją i wielokanałowym dźwiękiem przestrzeń wykorzystuje także podwieszony pod sufitem zestaw oświetlenia.
W sytuacjach, kiedy Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon odwiedzi większa grupa zorganizowana, nie ma również żadnego problemu, aby ręcznie uruchomić dodatkowy pokaz. Obsługa może tego dokonać zarówno z reżyserki, jak i z poziomu telefonu.
Podsumowanie
Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon, to naprawdę wyjątkowa instytucja popularyzująca wiedzę oraz naukę i fantastyczna przestrzeń. Zgodnie ze swoją misją „edukacja przez zabawę”, Centrum rozwija ciekawość świata, zachęca do eksperymentowania, pokazuje naukę w praktyczny i atrakcyjny sposób oraz łączy naukę, sztukę i nowoczesne technologie.
To miejsce skierowane jest zarówno dla dzieci i młodzieży, które mogą je odwiedzić w grupie bądź z klasą, jak i dla dorosłych, którzy w trakcie weekendowych wizyt wraz z najmłodszymi, z pewnością znajdą tutaj wiele interesujących dla siebie atrakcji.
To również obiekt, który wykracza daleko poza samą promocję nauki i edukacji oraz przestrzeń o wielkich możliwościach i olbrzymim potencjale. Z powodzeniem w nietuzinkowym otoczeniu i na najwyższym poziomie, mogą być tutaj organizowane konferencje, wydarzenia kulturalne czy pokazy. W skład kompleksu edukacyjnego wchodzą ogromne przestrzenie wystawiennicze, reprezentacyjne hole i części wspólne, audytorium, a nawet ogród spacerowy na dachu.
Szczególnie – znajdująca się tuż przy wejściu na wystawę – „Strefa Emocji” jest środowiskiem o wielu możliwościach i ogromnym potencjale.
Dzięki przemyślanej koncepcji i zastosowanym rozwiązaniom AV, wyznacza ona nowy poziom jakości immersyjnych instalacji edukacyjno-wystawienniczych w naszym kraju. Jest również doskonałym przykładem na to, jak dzięki właściwej integracji odpowiednio dobranych, nowoczesnych rozwiązań można stworzyć środowisko, w którym technologia wspiera przekaz narracyjny i emocjonalny, bardzo sugestywnie przenosząc widza w rzeczywiste bądź futurystyczne przestrzenie. Dzięki stworzonym pierwszym prezentacjom, już dzisiaj, odwiedzając strefę, można dokładniej niż kiedykolwiek zapoznać się ze wszystkimi detalami wawelskich arrasów bądź zanurzyć się w angażujących projekcjach opowiadających o początkach i rozwoju sztucznej inteligencji.
To jednak nie tylko miejsce, gdzie można odtwarzać przygotowane wcześniej materiały, ale także tworzyć nowe treści czy kontent generatywny. Przykładem tego jest współpraca z wieloma instytucjami naukowymi, niezależnymi twórcami i artystami – realizowane są tutaj kolejne projekty.
Warto śledzić stronę i kanały informacyjne centrum, aby być na bieżąco. Jedno jest pewne: dzięki zastosowanym przez WISE rozwiązaniom technicznym i wdrożonej, zaawansowanej projekcji od Epson, zarówno odtwarzane jak i tworzone tutaj immersyjne przedsięwzięcia nie tylko za sprawą skali, ale także doskonałej jakości, będą robiły olbrzymie wrażenie, gwarantując pełne, immersyjne zanurzenie!
Tekst i zdjęcia: Łukasz Kornafel, „AVIntegracje”
ROZWIĄZANIA TECHNOLOGICZNE DLA SZKÓŁ
Zainteresowały cię opisane rozwiązania i wykorzystane urządzenia?
Pomożemy, doradzimy, odpowiemy na twoje pytania.
Skontaktuj się z nami.
NOWOCZESNE ROZWIĄZANIA MULTIMEDIALNE DLA MUZEÓW
Zainteresowały cię opisane rozwiązania i wykorzystane urządzenia?
Pomożemy, doradzimy, odpowiemy na twoje pytania.
Skontaktuj się z nami.
